میبد

ابوالفضل رشیدالدین میبدی

&قرآن پژوهی:

ص176 : « تفسیر کشف الاسرار عظیم ترین و قدیمیترین تفسیر عرفانی فارسی است هم از نظر عرفانی هم از نظر نثر فارسی مفام شایان و شامخی دارد . . .  افتخار کشف طبع کشف الاسرار از آن شاد روان دکتر علی اصغر حکمت است . او در سال 1325 شمسی ضمن تدریس و تحقیق تاریخ تفسیر برای دانشجویان دانشکده ادبیات در کتابشناسی استوری به نام این اثر بر می خورد و . . .

دکتر محمد مهدی رکنی تحقیق ارزنده ای در باره کشف الاسرار را که زبده ای از تفسیر را نیز در بر دارد تحت عنوان لطایفی از قرآن کریم تألیف و منتشر کرده است ایشان سالها پیش نیز مقاله مبسوطی تحت عنوان جلوه های تشیع در تفسیر کشف الاسرار در یادنامه علامه امینی انتشار داد این مقاله اعتنا و احترام میبدی را به مناقب ائمه اطهار علیهم السلام و نقل روایاتی از ایشان نشان می دهد . »

&فصلنامه مترجم، محمد مهدی رکنی، سال3 ،تابستان 1372 ،شماره10:

« ویژگیهای ترجمه فرآن در تفسیر کشف الاسرار میبدی »

&مجله دانشکده ادبیات شیراز ،شماره: 3، دی 1347 شمسی، دکترعلی  محمد مژده

ص 42 : « کشف الاسرار وعدةالابرارـــ در سال 1331 جزء سلسله انتشارات دانشگاه تهران کتاب ارجمند و گرانمایه ئی به نام کشف الاسرار و عدةالابرارمعروف به تفسیر خواجه عبدالله انصاری به تصحیح جناب آقای علی اصغر حکمت استاد گرانمایه . . .

. . . با عرایض فوق و توجّه به این نکته که در این تفسیر برابر لغات و کلمات عربی  لغات و کلمات فارسی با شکل و هیأة قدیم و شاید لحجه متعارف ساکنان شمال شرقی و مرکز اوّلیه لهجه دری مذکور افتاده ارزش لغوی این نامه خجسته معلوم می شود از این گذشته از لحاظ امور صرفی و نحوی روشهای ویژه است . . .»

&خبر نامه کنگره رشیدالدین میبدی،شماره1:

ص7 : « در نهصدمین سال نگارش کشف الاسرار و عدةالابرار تفسیر ارزشمند و عظیم ابوالفضل رشید الدین میبدی و به پاس تلاش سترگ او در ترجمه و تفسیری بی مانند از قرآن کریم . وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، استانداری  و دانشگاه آزاداسلامی واحد میبد برآن شدند تا کنگره بزرگداشت میبدی را در روزهای 5 تا 7 اردیبهشت  1374 در زادگاه آن عارف ربانی برگزار کنند  . »

&خبر نامه کنگره رشیدالدین میبدی،شماره2:

ص17: « پیشنهاداتی در باره چاپ مجدد کشف الاسرار ـــ باز سازی آرامگاه رشید الدین »

&خبر نامه کنگره رشیدالدین میبدی،شماره3:

ص 21: « بنای یادبود میبدی ـــ به پاس ارجمندی مقام والای میبدی طرح بنا ی یا دبود این عارف وارسته به همّت مهندس صا دقیا ن ریخته شده . آقای صادقیان در توضیحی بیان داشتند که هر کدام از این نمادها از روی هدف خاصی تعیین شده است مثلاً به واسطه تقدّس عدد هفت، بنا در هفت طبقه طراحی شده است . روبازی بنا به واسطه تفکّر باز و آزاد منشا نه میبدی است . در نما محراب که نشانه مکان مقدسی است در نظر گرفته شده است . . . در درون طبقات هفت گانه جهت نمایشگاه و موزه در نظر گرفته شده است . . .»

&مجموعه مقالات دکتر معین  ج2:

ص 289و292: تفسیر فارسی منسوب به خواجه عبد الله انصاری

&مؤلفین کتب چاپی، جلد:1

ص216 : رشید الدین ابوالفضل میبدی

&یزد یادگار تاریخ:

ص 916: «  اقیانوس بی کران کشف الاسرار و عدة الابرار ـــ سالهاست که این کتاب جزء متون درسی رشته ادبیات دانشگاه ایران شده است استادان آن را موضوع تحقیق پایان نامه های دانشجویان خود قرار می دهند چندین گزیده و شرح از آن تا کنون چاپ شده و امید آن می رود در آینده نزدیک به همت فرهنگیختگان علوم مختلف چاپ پیراسته و عالمانه ای از دوره کامل کشف الاسرار منتشر گردد . »

&بزم آورد:

ص435 :«اهل تصوف آیات قرآن را به مزاق تصوف و عرفان تفسیر می کردند در زبان فارسی کتاب مهمی به نام کشف الاسرار و عدةالابرار تألیف میبدی که بر پایه تفسیر...»

&گزیده تفسیر کشف الاسرارو عدةالابرار:

ص14تا21: « وقتی تکه های از هم جدا افتاده این پیکر گرانقدر ( کشف الاسرار وعدة الابرار) را استاد فقید علی اصغر حکمت به دست آورد و کنار هم نهاد معلوم شد که کتاب از آن رشیدالدین ابوالفضل میبدی است .»

&روایات گهربار گزیده از تفسیر کشف الاسرار:

« عنوان گویاست، این کتاب 371 صفحه »

&وجوه قرآن در تفسیر کشف الاسرار و عدةالابرار:

« عنوان گویاست، این کتاب 159 صفحه »

&بگشای راز عشق:

« در باره کشف الاسرار این کتاب 248 صفحه »

&کنزالانوار ـ تلخیص کشف الاسرار، به کوشش محمد کاظم بصیری ابرقویی :

عنوان گویاست، این کتاب 477 صفحه .

&جلوه های تشیع در تفسیر کشف الاسرار، ناشر: مؤسسه انتشارات یزد:

« این کتاب در مورد کشف الاسرار و عدةالابرار نوشته شده است.»

یزد یادگار تاریخ:

«  معرفی کشف الاسرار و عدةالابرار »

&داستانهای تفسیرکشف الاسرار:

« در این کتاب بیش از 400 داستان از قرآن کریم آورده شده است. »

&ادبیات فارسی، ج1

ص111و 112و 113: « نسخه های کشف الاسرار و عده الابرار میبدی در کتابخانه های سلمیه، نور عثمانیه، ینی جامع، رضوی، سپهسالار، کابل، میر گازرگاه، استانبول، موجود  می باشد»

&کتابشناسی ابوالفضل رشید الدین میبدی:

« در دیباچه کتاب زندگی، آثار میبدی صرورت تدوین کتابشناسی میبدی.»

 

 

&دائرة المعارف فارسی، ج2 بخش اول:

« کشف الاسرار تفسیر عظیم قرآن به فارسی از ابوالفضل رشید الدین میبدی به شیوه ی عارفان که در 520 ه.ق تألیف شده است. کشف الاسرار هم از نظر خصایص لغوی و دستوری و هم از جهت مطالب عرفانی وادبی بسیاری که در آن آمده است یکی از کتب برجسته ی ادب فارسی به شمار  می رود و مجموعه ی بسیار ارجمندی از اقوال مشایخ تصوف و شعرهای دلکش عارفانه نیز در آن آمده که درجای دیگر نمی توان یافت.

این کتاب از نمونه های بسیار شیرین و جذاب نثر فارسی آغاز قرن 5 و 6.ق است و در میان ترجمه های بیشماری که از قرآن شده است از همه زیباتر وشاعرانه تر می نماید.» 

www.nyoir.org/

:« درخت طوبی:

درباره کتاب : اگر شیخ الاسلام ابوالفضل رشیدالدین میبدی، این اثر ده جلدی را بر اساس تفسیر خواجه عبدالله انصاری پیر طریقت خویش نوشته و آن را کشف الاسرار و عده الابرار نام نهاده، خود می‌دانسته است که رازها را می‌گشاده و نیکوکاران عالم را ساز و برگ رستگاری برای زاد راه دو جهان می‌کرده است.کشف الاسرار میبدی در سال ٥٢٠ هجری قمری نوشته شده است و او در مقدمه ده سطری  از ده جلد کتاب خویش می‌نویسد :‌ ((به یاری خدا در نوشتن آنچه همت کرده بودم به سال ٥٢٠ آغاز کردم و کتاب تفسیر خواجه عبدالله انصاری را ترجمه کردم.))حیرت آور است که نزدیک به یک هزار سال از تالیف این اثر گرانقدر می‌گذرد و هنوز متن آن برای ما قابل فهم است و با همه حمله و هجوم زبانهای بیگانه بر فرهنگ و زبان ما باز کلمه و کلام فارسی به همان شکل از یک هزار سال پیش در جویبار زبانها و رودخانه قلم‌ها جاری است و در زلال دریای فرهنگ ایرانی می‌ریزد و کوه و باغ و دشت این سرزمین را سرسبز می‌دارد.

 درخت طوبی

بازنویسی و تلخیص شرح ٩١ آیه قرآن از کتاب کشف الاسرار و عده الابرار اثر ابوالفضل رشید الدین میبدی
 ، تالیف قرن ششم هجری
به کوشش : دکتر بهروز ثروتیان و اکبر ایرانی
زیر نظر : علیرضا مختارپور
ناشر‌: موسسه فرهنگی اهل قلم
شمارگان :٣٠٠٠ نسخه
چاپ اوّل : پائیز ١٣٨١ »

www.meybodnews.com

:« ترجمه قرآن میبدی به خط ارسنجانی در موسسه میراث مکتوب چاپ می‌شود .

این مصحف شریف به قلم محمدحسین ابن‌علی عسکر ارسنجانی، خوش‌نویس نامدار ایرانی، و به خط نسخ نگارش یافته است.

 به نقل از میراث مکتوب، این ترجمه و مصحف شریف که به قلم محمدحسین ابن‌علی عسکر ارسنجانی، خوش‌نویس نامدار ایرانی، و به خط نسخ نگارش یافته

(1300 هجری قمری)، چنان تنظیم و آماده چاپ است که هر صفحه با شروع یک آیه آغاز و با پایان آیه‌ای دیگر نیز ختم می‌شود.

به دیگر سخن، هیچ صفحه ای در میان یک آیه پایان نمی‌پذیرد. در این فرایند، برای تبدیل صفحات از 15 سطر به 14 سطر و اتمام آیات در یک صفحه زحمات بسیاری کشیده شده و کوشش‌های فراوانی رفته است و در این میان، افزون بر حفظ زیبایی و رعایت مقررات چاپ و نشر قرآن، به آسان‌ بودن قرائت آیات شریف برای عموم مردم نیز توجه بسیار شده است.

ترجمه حاضر نیز اثر گرانسنگ ابوالفضل رشید‌الدین میبدی، از شاگردان و مریدان خواجه عبدالله انصاری و از عرفای بنام سده‌های پنجم و ششم هجری است که توسط آقایان مهدی ملک‌ثابت و علی رواقی بر اساس معتبرترین نسخ تصحیح و به پیشگاه خوانندگان تقدیم گردیده است. »

:ادبیات فارسی بر مبنای استوری:

ص111: « فخرالاسلام رشیدالدین ابوالفضل احمدبن جمال الاسلام ابوسعید ــ سعد ــ محمدبن احمد بن محمود بن مهریزد بن انوشیروان المیبدی الیزدی. . . »

&مجله یغما، سال14 سال1340ش، ایرج افشار:

ص312:« احتمالی در باب مؤلف کشف الاسرارـــ مطالب باختصارـــ متأسفانه اطّلاعی در باب حیات و ترجمه احوال ابوالفضل رشید الدین میبدی نداریم و تجسسات آقای حکمت هم به جایی نکشیده است . . . .آقای حکمت یکی از امتیازات جلد هفتم را در این دانسته اند که در دو نسخه خطی از مجلد مذکور نام ونسب مؤلف به تفصیل نقل شده است به این ترتیب که در نسخه مورخ 732 ابی الفضل احمد بن ابی سعید بن محمد بن  و در نسخه ای دیگر به صورت رشید الدین ابوالفضل احمد بن ابی سعید بن محمد بن احمد مهریزد  آمده از اسم مهر  ذهن من متوجّه شخصی شد که ذکرش در تواریخ یزد نقل و مزارش از بقاع متبرکه شمرده شده است . این شخص جمال الاسلام ابی سعید بن احمدبن مهرایزد است که از صلحاء و عباد بود .

. . . . به این عقیده رسیدم که ظاهراً مؤلف کشف الاسرار فرزند شیخ جمال الاسلام می تواند باشد »

&مجله یغما، سال21ـــ 11 آبان 1347، ایرج افشار:

ص 440: « دختر میبدی ـــ  دو سال قبل سنگ قبر برادر مولف کشف الاسرار و عده الابرار تفسیر قران کریم را که در گوشه ای از میبد با منوچهر ستوده دیدم و خواندیم در این مجله معرفی کردم . اینک سنگ فبردخترش را که در محراب ایوان تابستانی مسجد بزرگ میبد در محله بشنیغان است توصیف می کنم و قرائت متن آن با همکاری منوچهر ستوده بوده است. این سنگ خوش تراش دارای سه حاشیه دور تا دور و یک پیشانی مستطیل و یک پیشانی مثلثی است که در آن ها آیات  قـــرآن  کنده  شده  است . در متن آن  این عبارات  خوانده  می شود :

هذا فبر السعید فاطمه بنت الامام سعید رشید الدین ابی الفضل بن ابی سعد بن احمد مهر یزاد رحمه الله علیها توفی فی جمادی الاوّل سنه اثنی و ستین و خمسمائه .

با به دست آمدن این سنگ تاریخی مدرک تازهای مربوط به نسبت و تایید زادگاه صاحب تفسیر که میبد است در اختیار محققان قرار می گیرد .

جناب علی اصغر حکمت که خدایش پایدار و به سلامت داراد از مردان فرهنگی بنام ایران و منشا خدمات بسیاری است و در تاریخ فرهنگ ایران نامش مخلد می ماند چه جز ایجاد ساختمانها و تاسیسات فرهنگی بزرگداشت نام بزرگان و بانی شدن بر چاپ کتب زیاد توسط موسسات مملکتی خود نیز آثار مهمی به صورت تالیف بر جای گذاشته است که از جمله دوره ده جلدی کشف الاسرار است در حقیقت اوست که میبدی و اهمیت تفسیرش را به ایرانیان این روزگار و کلیه فارسی زبانان شناسانید ....»

@« باید متذکر شد که این سنگ تاریخی به همراه سنگی دیگر از این مسجد  درشب 18/12/1380به سرقت رفت و با پیگیری مسؤلین نیروی انتظامی میبد سارق شناسایی شد.»

&یادگارهای یزد، جلد1:

ص85« سنگ قبر دختر ابولفصل رشید الدین المیبدی درمسجد جامع میبد

ابعاد سنگ 78 ×48 به خط کوفی

حاشیه اوّل : بسم الله الرحمن الرحیم  ان الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل علیهم الملا ئکه الا تخافوا .... نحن اوّلیاوکم فی الحیو ه .

حاشیه دوم : بسم الله الرحمن الرحیم  الله لا اله الا هو  .... و ما خلفهم

حاشیه سوم : بسم الله الرحمن الرحیم شهد الله انه لا اله الا هو و الملائکه و اوّلوا قائما بالقسط لا اله الا هو العزیز الحکیم .

پیشانی : لااله الا الله محمد رسول الله .

در قوس : بسم الله الرحمن الرحیم . قل هوالله احد . الله الصمد. لم یلد و لم یولد. و لم یکن له کفوا احد .متن :هذا قبر السعید فاطمه بنت الامام سعید رشید الدین ابی الفضل ابن ابی سعد بن احمد مهریزد  رحمه الله علیها توفی فی جمادی الاوّل سنه اثنی و ستین و خمسمائه ».

&سواد وبیاض ،جلد 2 :

  ص162 : « سنگ قبر برادر صاحب تفسیر کشف الاسرار را که خود عالمی بود و نیز دختر اورا ندیده بودیم و نمی دانستیم در گوشه دیهی نهر بند باغ و پل رهگذران بوده است و به سبک مغزی دو گوشه اش را شکسته اند اگر این دو سنگ را که تراشیده قرن ششم و منقوش به خطوط کوفی تزیینی ممتاز است پانزده سال پیش از این یافته بودند برای مصحح بزرگوار کتاب در نسب اینکه میبدی از کدام محل است جای شکی باقی نمی ماند .»

&مجله یغما ،تیر1346ــسال بیستم، ایرج افشار:

ص190 : « سنگ قبر برادر مؤلف کشف الاسرار ـــ اطلاعات ما در احوال رشیدالدین ابوالفضل میبدی مؤلف لطیف نویس تفسیر گرانقدر کشف الاسرار و عدة الابرار تصنیف سال 520 و معروف به تفسیر انصاری بسیار ناچیز است و تنها مقاله محققانه سید محمد محیط طباطبائی و مقدمه های مجلدات اوّل و هفتم کتاب به قلم آقای علی اصغر حکمت پرتوتازهای برمسطورات تاریک شده حاجی خلیفه و استوری می افکند .

پس از انتشار مجلد هفتم تفسیر، نگارنده این سطور به مناسبت عبارتی که آقای حکمت بدین شرح در مقدمه خود مرقوم داشته اند : در دو نسخه ذکر نام و نسب مؤلف به تفصیل مذکور است و در اوّل وآخر این چنین مسطور ـ نسخه اوّلی : الشیخ الانام العبد الرشید فخر الاسلام معین السنة تاج الائمه عزالشریعه رکن الطائفةکهف الطریقه ابوالفضل احمد بن ابی سعد محمد بن احمد مهریزد .هر چند که با وجود استقصا و تفحص بسیار هنوز به ترجمه احوال رشید الدین ظفر نیافته ایم ولی امیدواریم که این نسب نامه را هادی طریق و دلیل تحقیق گردد و به عون الهی بر تاریخ زندگانی مؤلف فاضل اطلاع و بصیرت کامل حاصل سازند . ــ مقدمه جلد هفتم .

از نام مهریزد در این نسب نامه این جانب متوجّه شد که مؤلف کشف الاسرار از خاندان شیخ جمال الاسلام ابی سعید محمد بن مهریزد متوفی در 480 و مذکور در تواریخ سه گانه یزد بوده است و در همین موضوع یادداشتی تحت احتمالی در باب مؤلف کشف الاسرار نوشت که هم در مجله یغما سال 14 ص312 و هم در تعلیقات جلد سوم جامع مفیدی ــ تهران 1340 ــ درج شد و به این نتیجه ختم شد که استدلال آقای محیط طباطبائی در باره زادگاه مؤلف یعنی از میبد بودن کاملا درست و نسبتهای یزد اوی و بزداوی مندرج در بعضی مآخذ به کلی نادرست است . . .

. . . باری در میبد به مساعدت برادران محسنی که فرهنگ دوست و مهمان نوازند ضمن پرسش و تحقیق راجع به سنگ های قبور و نوشته های قدیمی معلوم شد که سنگ شکسته ای در مسجد محله کوچک هست که قبل از انتقال به مسجد در باغ مشهور به باغ حاجی آقا بابا برروی نهری قرار داشته است و از آن پل ساخته بودند و دو سوی پائین آن شکسته و نابود شده است .

این سنگ که به اندازه 60×80 سانتیمتر است دارای سه دوره خط از آیات قرآنی در حاشیه و چهار عبارت در زمینه است و آن عبارت که مربوط  به  نام  صاحب  قبر است  چنین خوانده می شود:

هذا قبر الشیخ الزاهد الامام السعید العالم موفق الدین ابی جعفر بن ابی سعد بن احمد بن مهریزد  رحمةالله و نور قبره فی صفر سنة سبعین و خمسمأئه . عمل محمـ ــد . »

 

&یادگارهای یزد، جلد1:

ص81: « سنگ قبر برادر مولف تفسیر کشف الاسرار و عده الابرار

ابعاد سنگ  80 ×60 به خط کوفی حاشیه اوّل : .....الرحیم کل نفس ذائقه الموت و انما توفون اجورکم یوم القیامه فمن زحزح عن النار و ادخل الجنه فقد فاز ......

حاشیه دوم : بسم الله الرحمن الرحیم  ان الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا .... توعدون .....

حاشیه سوم :

پیشانی : لااله الا الله محمد رسول الله .

دور پیشانی: شهد الله انه لا اله الله .... هوالعزیز الحکیم .

بالای متن : بسم الله الرحمن الرحیم قل هوالله احد . الله الصمد لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفوا احد .

متن :

 هذا قبر الشیخ الزاهد الامام السعید العالم موفق الدین ابی جعفر ابن ابی سعد بن احمد بن مهریزد  رحمه الله علیه و نور فبره فی صفر سنه سبعین و خمس مائه عمل محمد ....             (570 هجری ) »

@«این سنگ هم اکنون در موزه مردم شناسی میبد نگه داری می شود . »

&کشف الاسرار، ج 5 ص219:

 « اصلی عظیم است این خبر در علوم حقایق و تمکین ارباب معارف و ما شرح آن در کتاب اربعین مستوفی گفته ایم کسی که این بیان خواهد از آنجا طلب کند .»

&کشف الاسرار و عدة الابرار:

 مقدّمه کتاب از رشیدالدین ابوالفضل میبدی: « کتاب فرید عصر و فرید دهر شیخ الاسلام، ابو اسماعیل عبد الله بن محمد بن عمی انصاری را در تفسیر قرآن و کشف معانی آن خواندم  که در لفظ و معنی و تحقیق و زیبایی به حدّ اعجاز رسیده بود ولی چون در نهایت ایجاز و کوتاهی بود مقصود آموزندگان و رهروان از آن برآورده نمی شد . بنا بر آن به شرح و تفصیل آن پرداختم »

شروع کشف الاسرار: « بسم الله الرحمن الرحیم ـــ خیر کلمات الشکر ما افتتح به القرآن من الحمد فالحمد لله رب العالمین والصلوة و السلام علی رسوله محمد و آله اجمعین اما بعد فانی طالعت کتاب شیخ الاسلام فرید عصره و وحید دهره ابی اسمعیل عبد الله بن محمد بن علی الانصاری قدس الله روحه فی تفسیر القرآن و کشف معانیه و رایته قد بلغ به الاعجاز لفظاً و معنی و تحقیقا و ترصیعاً غیر انه او جز غایةالاعجاز و سلک فیه سبیل الاختصار، فلا یکاد یحصل غرض المتعلم المستر شد، او یشفی غلیل صدر المتأهل المستبصر فاردت ان انشر فیه جناح الکلام و ارسل فی بسطه عنان اللسان، جمعاً بین حقائق التفسیر و لطائف التذکیر  و تسهیلا للامر علی من اشتغل بهذا الفن . فصممت العزم علی تحقیق مانویت، و شرعت بعون الله فی تحریر ما هممت، فی اوائل سنه عشرین و خمس مائه و ترجمت الکتاب بکشف الاسرار وعدةالابرار . ارجو ان یکون اسما یوافق مسماه و لفظاً یطابق معناه والله ولی التوفیق لاتمامه و تحقیق غرضنا فیه وهو حسبی و نعم الوکیل .

...همانگونه که گفته شد، میبدی بر اساس تفسیر الهروی خواجه عبدالله انصاری کتاب کشف الاسرار وعدةالابرار را در ده مجلد به رشته تحریر در آورده است . اساس کار میبدی در این است که هر آیه ای را سه بار مطرح می کند .در نوبةالاوّلی معنی تحت اللفظ آیه ( و در عین حال سلیس و روان آن ) می آید که در این قسمت لغات و ترکیبات بسیار جالب فارسی در مقابل کلمات عربی آمده است و شایسته تحقیق و تدقین بسیار است . دفعه دوّم یعنی در نوبت الثانیه  شأن نزول آیه و ناسخ و منسوخ بودن آن و تفسیر آن از نظر شرعی و اقوال مفسّران آمده است که در حقیقت بخش اعظم کتاب صرف این قسمت شده است  . و هم در این قسمت است که احادیث نبوی و اقوال صحابه و بزرگان دین می آید و کتاب را از معارف اسلامی سر شار می کند . البتّه احادیث مجعول وسخنان بی هویت نیز در میان بسیار کم است امّا غلبه با احادیث صحیح و سخنان با مأخذ است . این قسمت هم از نظر زبان فارسی کم اهمیّت نیست . دفعه سوم یعنی در النوبةالثالثه چند آیه که در النوبة الاوّلی آمده است از نظر عرفانی مورد بحث قرار گرفته است و در این قسمت به اشعار عربی و فارسی فراوانی بر می خوریم که تفسیر را از حالت یکنواختی بیرون می آورد و هنر نویسندگی و ذوق میبدی و تأثیر آواز خواجه عبدالله را نشان می دهد و این قسمت را باید شاهکار در تفسیر و نویسندگی و ذوقیات دانست . امّا چنانکه اشاره شد همه آیات قرآنی در این قسمت مطرح نشده است و اگر در فهرست آیات می بینید که در مورد هر آیه ای اغلب به دو شماره صفحه اشاره شده است از این جهت است که آن آیه در النوبة الثالثه مطرح نشده است .(و گاهی هم در النوبةالثالثه مطرح نمی شود و این به ندرت اتّفاق می افتد )

شروع این تفسیر: شرط ما در این کتاب آن است که مجلسها سازیم در آیات قرآن برولا، و در هر مجلس سه نوبت سخن گوییم :

اوّل : پارسی ظاهر، بروجهی که هم اشارت به معنی دارد و هم در عبارت غایت ایجاز بود .دیگر نوبت : تفسیرگوئیم و وجوه معانی و قراآت مشهوره، و سبب نزول، و بیان احکام و آثار اخبار و آثار، و نوادر که تعلق به آیات دارد، و وجوه و نظایر و ما یجری مجراه . سه دیگر نوبت : رموز عارفان و اشارات صوفیان، و لطائف مذکّران . اکنون به توفیق الهی و تیسیر ربّانی در آن خوض کنیم . . . »

سرآغاز « نخستین بار که راقم سطور به وجود این تألیف شریف و تفسیر لطیف آگاه شد در سال 1325 شمسی بود در آن موقع که در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران برای زمره ای از دانشجویان دانشپژوه خلاصه ای از تاریخ علم تفسیر قرآن بیان می نمود به مجموعه ای مراجعه نمود که پروفسور استوری راجع به آثار ادبی زبان فارسی نگاشته است .... و این کتاب را به غلط به سعد الین تفتازانی نسبت داده است . و به وجود کاملی از آن را در کتابخانه ینی جامع استانبول تصریح می نماید .... دو نسخه از همان تقسیر متعلق به آقای خلیل الله خان خلیلی در کابل بود ... و نیز در کتابخانه آستان قدس رضوی نیز به دو نسخه از این کتاب برخورد نمودم ....با کمال تأسف اصل تفسیر خواجه انصاری در دست نیست .... از مطالعه و تصفح در این نسخ معلوم شد که کتاب مذکور خزانه ایست آگنده به لئالی و جواهر، مشتمل بر تفسیر قرآن شریف به سبک مفسرین عامّه .... کتابی است بی نظیر و بدیل و گنجی است بی شبیه و مثیل که در بحث از کلمات رب جلیل برای عباد ذلیل به پارسی گرد کرده و به روزگاران، به یادگار گذاشته است  .... پس به عنایات وزارت معارف دولت جمهوری ترکیه در استانبول از نسخه موجود در ترکیه عکسبرداری شد  ... و به یاری رحیم الله خان سفیر افغانستان در تهران از نسخه ای در میر گازر گاه هرات نیز عکسبرداری شد ...  و شورای دانشگاه تهران در تاریخ آذر 1329 طبع کشف الاسرار و عدة الابرار را تصویب نمود ... کتاب قطع نظر از جنبه دینی از لحاظ ادبی و همچنین در مباحث عرفانی و تصوّف یکی از نوادر زبان فارسی است که مانند گنجی ثمین هزاران فایده علمی و ادبی و لغوی و تاریخی را به پارسی زبانان تقدیم می دارد و صد ها لغات و اصطلاحات رائج در قرن پنجم و ششم هجری که دوره اوج ادبیات فارسی بوده است، در این گنجینه وجود دارد و طالبان ادب و لغت و صرف و نحو از آن بهره مند توانند شد .... امید که خدمت این بنده ناتوان در حضرت صاحب قرآن تشریف قبول یابد ... تهران بهمن 1331علی اصغر حکمت »

@ « استاد فقید علی اصغر حکمت وزیر معارف و ریاست اداره تفتیش کل معارف ایران بود »

 

&کشف الاسرار و عدة الابرار، رشیدالدین ابوالفضل میبدی:

@ استحراج سال و تاریخ، که میبدی در نگارش تفسیرکشف الاسرار به کار برده است:

ج 1 ص195 : « . . . .  و اینک امّت محمد پانصد و اند سال گذشت و . . . بنگر پس از پانصد سال . . .»

ج3ص139:«. . . لاجرم پانصد سال گذشت تا این قرآن در زمین میان خلق است با چندان خصمان دین که در هر عصری بودند . »

ج3ص139:« لاجرم بنگر پس از پانصدو اند سال رکن دولت شرع محمدی که چون عامر است »

ج 5ص636:« ششصدو اند سال گذشت تا هزاران دشمنان ازین زندیقان و خصمان دین کوشیدند تا در قرآن طعنی زنند و نقصی آرند نتوانستند همه رفتند و قرآن بی عیب و نقصان بماند . »

ج 9 ص14: « پس از پانصد و اند سال تباشیر صبح روز دولت شریعت او تابنده . . . »

+ نوشته شده در  یکشنبه هشتم دی 1387ساعت 23:4  توسط   |